2014 წელს დონეცკში გამოჩენილი მცირე კავკასიური მოხალისეთა რაზმი წლების განმავლობაში ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ და მითოლოგიზებულ ფორმირებად იქცა რუსეთის მხარეს მებრძოლ ძალებს შორის.
მას „პიატნაშკა“ ერქვა.

ფორმირების ბირთვს აფხაზები, ოსები და ჩრდილოკავკასიელები შეადგენდნენ.
მისი ყველაზე ცნობილი სახე კი აფხაზი საველე მეთაური ახრა ავიძბა — მეტსახელად „აფხაზი“ გახდა.

2022 წლის სრულმასშტაბიანი ომის დაწყების შემდეგ „პიატნაშკა“ უკვე რუსეთის სამხედრო მანქანის ნაწილად გადაიქცა და უკრაინის თითქმის ყველა მძიმე მიმართულებაზე გამოჩნდა — ავდეევკიდან ბახმუტამდე, მარიუპოლიდან ზაპოროჟიემდე.

ამ ომში დაიღუპნენ აფხაზებიც.

და თუ 2014 წელს დონბასში მებრძოლი აფხაზები კრემლისთვის უფრო პროპაგანდისტული სიმბოლო იყვნენ — „ხალხური წინააღმდეგობის“ სახეებად წარმოჩენილი მოხალისეები — 2022 წლის შემდეგ ისინი უკვე ჩვეულებრივ მოიერიშე ქვეითებად იქცნენ, რომლებიც რუსეთის არმიის ყველაზე სისხლიან ოპერაციებში მონაწილეობდნენ.

რა არის „პიატნაშკა“

ბატალიონი „პიატნაშკა“ („Пятнашка“) 2014 წელს, დონეცკში შეიქმნა.

სახელწოდება რუსული სიტყვიდან — „თხუთმეტი“ მოდის. ერთ-ერთი გავრცელებული ვერსიით, თავდაპირველად დანაყოფში დაახლოებით 15 ეროვნების მებრძოლი ირიცხებოდა. თუმცა რეალურად მის ბირთვს კავკასიელები წარმოადგენდნენ — განსაკუთრებით აფხაზები და ოსები.

ფორმირება თავიდან ნახევრად დამოუკიდებელი მოხალისეობრივი რაზმი იყო, რომელიც ე.წ. „დნრ“-ის მხარეს იბრძოდა, მაგრამ მოგვიანებით დონეცკის კორპუსში ინტეგრირდა, შემდეგ კი რუსეთის სამხედრო სისტემაშიც შევიდა.

ახრა ავიძბა — „აფხაზი“

„პიატნაშკას“ ყველაზე ცნობილი მეთაური ახრა ავიძბაა — აფხაზი მებრძოლი მეტსახელად „აფხაზი“.

ის აფხაზეთში 1992-93 წლების ომის შემდეგ შექმნილი სამხედრო-რომანტიზებული გარემოს ერთ-ერთ წარმომადგენლად მიიჩნევა.
დონბასში 2014 წელს ჩავიდა და მალევე იქცა ერთ-ერთ ცნობილ საველე მეთაურად.

რუსული პროპაგანდა მას ხშირად იყენებდა როგორც „ინტერნაციონალური ანტიუკრაინული წინააღმდეგობის“ სიმბოლოს — აფხაზი, რომელიც დონბასში „რუსულ სამყაროს“ იცავს.

თუმცა რეალურად „პიატნაშკა“ თავიდანვე უფრო არაფორმალური, ნახევრადავტონომიური და გავლენებისთვის მებრძოლი სამხედრო ჯგუფი იყო, ვიდრე კლასიკური სამხედრო ნაწილი.

სად იბრძოდნენ

„პიატნაშკა“ მონაწილეობდა:

• დონეცკის აეროპორტის ბრძოლებში;
• ავდეევკის ოპერაციებში;
• მარიუპოლის კამპანიაში;
• ბახმუტის მიმართულებაზე;
• ზაპოროჟიესა და ხერსონის მონაკვეთებზე;
• 2022-2025 წლებში სხვადასხვა ოპერაციებში.

ფორმირებას ძირითადად იყენებდნენ:

• ურბანულ ბრძოლებში;
• სადაზვერვო-დივერსიულ მოქმედებებში;
• შეტევებში.

სწორედ ამიტომ დანაყოფს მძიმე დანაკარგებიც ჰქონდა.

ენდობოდა თუ არა რუსეთი „პიატნაშკას“

რუსულ სამხედრო-პატრიოტულ სივრცეში „პიატნაშკას“ ეფექტურ და მოტივირებულ დანაყოფად მიიჩნევდნენ.
განსაკუთრებით — „ძველი დონბასელი“ მებრძოლების გამო.

მათ ხშირად ახასიათებდნენ როგორც:

• აგრესიულ,
• გამოცდილ,
• „იდეოლოგიურად მოტივირებულ“
  შტურმულ ჯგუფს.

თუმცა პარალელურად არსებობდა უნდობლობაც.

რუსეთის რეგულარული არმია ტრადიციულად სკეპტიკურად უყურებდა ნახევრადავტონომიურ ფორმირებებს:

• „ვაგნერს“,
• „ახმატს“,
• „დნრ/ლნრ“-ის ბატალიონებს,
• და მათ შორის „პიატნაშკასაც“.

განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე გავლენებს, დაფინანსებას, იარაღს ან პოლიტიკური კურატორების კონკურენციას ეხებოდა.

რუსულ სამხედრო წრეებში პერიოდულად ჩნდებოდა ინფორმაცია:

• შიდა დაპირისპირებებზე,
• გავლენების გადანაწილებაზე,
• სამხედრო დაზვერვასა და სხვა ძალოვან სტრუქტურებთან კონფლიქტებზე.

აფხაზური კომპონენტი — იდეოლოგია და რეალობა

დონბასში აფხაზების გამოჩენას კრემლი აქტიურად იყენებდა.

პროპაგანდისტული გზავნილი მარტივი იყო:

„აფხაზები, რომლებიც თავად ებრძოდნენ საქართველოს, ახლა უკრაინას ებრძვიან.“

ამით რუსეთი ერთდროულად ორ მიზანს აღწევდა:

1. ქმნიდა „ინტერნაციონალური წინააღმდეგობის“ ილუზიას;
2. აფხაზეთში ანტიუკრაინულ და ანტიდასავლურ განწყობებს ამყარებდა.

თუმცა რეალური სურათი უფრო პრაგმატული იყო.

დონბასში წასვლის მოტივები სხვადასხვაგვარი გახლდათ:

• ფული;
• სამხედრო ცხოვრების გაგრძელება;
• რუსეთისადმი ლოიალობა;
• იდეოლოგია;
• კრიმინალურ-სამხედრო კავშირები;
• ან უბრალოდ საბრძოლო გარემოსადმი დამოკიდებულება.

რამდენი აფხაზი დაიღუპა

2026 წლის 7 მაისის მდგომარეობით, აფხაზური გამოცემა „რესპუბლიკა აფხაზიის“ მიერ გამოქვეყნებულ სიაში უკრაინაში რუსეთის მხარეს დაღუპული 80-ზე მეტი პირი ფიგურირებს.

სიაში არიან:

• აფხაზეთის მცხოვრებლები;
• რუსეთის არმიის კონტრაქტორები;
• „ვაგნერის“ მებრძოლები;
• „ახმატის“ წევრები;
• „პიატნაშკას“ მოხალისეები.

დოკუმენტში მოხსენიებულია როგორც უშუალოდ უკრაინაში მიმდინარე სრულმასშტაბიანი ომის პერიოდში დაღუპულები, ისე დონბასში 2014-2016 წლებში მოკლული მებრძოლებიც.

დანაკარგების გეოგრაფია მოიცავს:

• ავდეევკას,
• ბახმუტს,
• ზაპოროჟიეს,
• ხერსონის ოლქს,
• დონეცკს,
• კურსკის მიმართულებას.

ზოგიერთი მათგანი თავდაპირველად უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ითვლებოდა, თუმცა მოგვიანებით დაღუპულად გამოცხადდა.

რას ნიშნავს ეს აფხაზეთისთვის

უკრაინის ომში აფხაზების მონაწილეობა მხოლოდ სამხედრო ისტორია აღარ არის.

ეს უკვე პოლიტიკური და სოციალური პროცესიცაა.

დონბასში წასული აფხაზების ნაწილი აფხაზეთში „ვეტერანებად“ და „რუსეთის მოკავშირეებად“ აღიქმება.
თუმცა პარალელურად იზრდება კითხვებიც:

• რამდენი ადამიანი დაკარგა რეალურად აფხაზეთმა;
• რამდენი მათგანი იყო რუსეთის რეგულარული სამხედრო მანქანის ნაწილი;
• და რამდენად გადაიქცა დონბასი აფხაზური სამხედრო ელიტის ახალი თაობის ფორმირების სივრცედ.

ერთი რამ კი აშკარაა:

2014 წელს შექმნილი „პიატნაშკა“ დიდი ხანია აღარ არის მხოლოდ პატარა მოხალისეობრივი რაზმი.

ის იქცა სიმბოლოდ იმისა, როგორ გადააქცია რუსეთმა პოსტსაბჭოთა კონფლიქტების მონაწილეები საკუთარი ომების მუდმივ რესურსად და როგორ შეიძლება მიიყვანოს ისინი გენოციდის საშიშროებამდე, რადგან პატარა ეთნიკური ჯგუფებისთვის იმხელა დანაკარგი, რასაც იწვევს რუსეთის ერთგულებით მის დამპყრობლურ ომში ჩაბმა, მომაკვდინებელია.